
生物多样性 ›› 2008, Vol. 16 ›› Issue (2): 181-184. DOI: 10.3724/SP.J.1003.2008.07366 cstr: 32101.14.SP.J.1003.2008.07366
收稿日期:2007-12-06
接受日期:2008-02-14
出版日期:2008-03-20
发布日期:2008-02-20
通讯作者:
曹同
作者简介:*E-mail:ct1946@263.net基金资助:
Yan Liu1,2, Tong Cao1,3,*(
), Yuxia Lou3
Received:2007-12-06
Accepted:2008-02-14
Online:2008-03-20
Published:2008-02-20
Contact:
Tong Cao
摘要:
为了探讨区域环境变化对苔藓植物物种多样性的影响, 作者通过文献查阅、实地调查、标本查检和鉴定, 对20、21世纪初上海徐家汇地区苔藓植物种类组成进行了比较分析。结果表明, 20世纪初该地区记载有24种苔藓植物, 其中15种是以徐家汇为模式产地发表的新种, 但目前仅有7种(包括6种1亚种)仍被接受; 该地区现有21种苔藓植物分布。经历100年后, 环境条件的改变对其苔藓植物物种多样性的影响并不显著, 但却使其种类组成发生了根本性变化。20世纪初以徐家汇为模式产地的苔藓植物, 目前除尖叶匍灯藓(Plagiomnium acutum)外, 其余都已从其模式产地消失。而以葫芦藓科和真藓科为代表的土生苔藓植物数目明显增加。多种世界广布、抗干扰能力强的伴人苔藓植物成为主要种类。树附生苔藓植物的种类组成发生变化, 种数也相对100年前明显减少。此外, 作者对城市苔藓植物的保护提出了建议。
刘艳, 曹同, 娄玉霞 (2008) 环境变化对苔藓植物物种多样性的影响:以上海徐家汇地区为例. 生物多样性, 16, 181-184. DOI: 10.3724/SP.J.1003.2008.07366.
Yan Liu, Tong Cao, Yuxia Lou (2008) Effect of environmental change on species diversity of bryophytes: a case study in Xujiahui (Zi ka Wei) area, Shanghai. Biodiversity Science, 16, 181-184. DOI: 10.3724/SP.J.1003.2008.07366.
| 种名 Species | 种名变更 Nomenclature change | 文献 Literature |
|---|---|---|
| ☆1 钝叶牛舌藓 Anomodon rotundatus Par. & Broth. | Paris, | |
| ☆2 粗肋薄罗藓 Leskea scabrinervis Broth. & Par. | Paris, | |
| 3 上海羽苔 Plagiochila shanghaica Steph. | Paris, | |
| ☆4 中华细喙藓 Rhynchostegiella sinensis Broth. & Par. | Paris, | |
| ☆5 华东附干藓 Schwetschkea courtoisii Broth. & Par. | Paris, | |
| 6Ctenidium leskeoides Broth. & Par. | = Haplocladium larminatii (异叶小羽藓) | Paris, |
| 7Entodon zikaiweiensis Par. | ≡E. compressus var. zikaiweiensis, fide Hu ( | Paris, |
| ☆8Fissidens micro-japonicusPar. | ||
| ☆9Homalothecium sinensePar. & Broth. | = H. laevisetum, fide Hofmann ( | Paris, |
| 10Hylocomium isopterygioides Broth. & Par. | = Taxiphyllum taxirameum, fide Higuchi ( | Paris, |
| 11Hymenostylium courtoisi Broth. & Par. | = H. recurvirostrum var. cylindricum, fide Zander ( | Paris, |
| ☆12Mnium excurrens Par. & Broth. | = Plagiomnium acutum, fide Koponen ( | Paris, |
| ☆13Orthotrichum courtoisii Broth. & Par. | = O. consobrinum, fide Guo et al. ( | Paris, |
| 14Rhynchostegium brevipes Broth. & Par. | ≡Schwetschkea brevipes (短枝附干藓) | Paris, |
| 15Systegium macrophyllum Par. & Broth. | = Weissia longifolia (皱叶小石藓) | Paris, |
| 16 Anomodon toccoaeSull. & Lesq. | ≡Herpetineuron toccoae (羊角藓) | Paris, |
| 17Atrichum parvirosula (C. Muell.) Par. | Paris, | |
| 18Barbula fallaxHedw. | ≡Didymodon fallax(北地对齿藓) | Paris, |
| 19 扭口藓 Barbula unguiculata Hedw. | Paris, | |
| 20Bartramia crispata Schimp.ex Besch. | = B. pomiformis (梨蒴珠藓) | Paris, |
| * 21 变形小曲尾藓Dicranella varia (Hedw.) Schimp. | Paris, | |
| 22Hymenostomum exsertum (Broth.) Broth. | ≡Weissia exserta(东亚小石藓) | Paris, |
| * 23Mnium trichomanesMitt. | = Plagiomnium acutum, fide Koponen ( | Paris, |
| * 24Racomitrium canescens (Weis.) Brid. f. brevipila Par. | ≡R. canescens(砂藓) | Paris, |
表1 1906-1910年间在上海徐家汇地区采集报道的苔藓植物
Table 1 A list of bryophytes collected from Xujiahui area in Shanghai, during 1906 and 1910
| 种名 Species | 种名变更 Nomenclature change | 文献 Literature |
|---|---|---|
| ☆1 钝叶牛舌藓 Anomodon rotundatus Par. & Broth. | Paris, | |
| ☆2 粗肋薄罗藓 Leskea scabrinervis Broth. & Par. | Paris, | |
| 3 上海羽苔 Plagiochila shanghaica Steph. | Paris, | |
| ☆4 中华细喙藓 Rhynchostegiella sinensis Broth. & Par. | Paris, | |
| ☆5 华东附干藓 Schwetschkea courtoisii Broth. & Par. | Paris, | |
| 6Ctenidium leskeoides Broth. & Par. | = Haplocladium larminatii (异叶小羽藓) | Paris, |
| 7Entodon zikaiweiensis Par. | ≡E. compressus var. zikaiweiensis, fide Hu ( | Paris, |
| ☆8Fissidens micro-japonicusPar. | ||
| ☆9Homalothecium sinensePar. & Broth. | = H. laevisetum, fide Hofmann ( | Paris, |
| 10Hylocomium isopterygioides Broth. & Par. | = Taxiphyllum taxirameum, fide Higuchi ( | Paris, |
| 11Hymenostylium courtoisi Broth. & Par. | = H. recurvirostrum var. cylindricum, fide Zander ( | Paris, |
| ☆12Mnium excurrens Par. & Broth. | = Plagiomnium acutum, fide Koponen ( | Paris, |
| ☆13Orthotrichum courtoisii Broth. & Par. | = O. consobrinum, fide Guo et al. ( | Paris, |
| 14Rhynchostegium brevipes Broth. & Par. | ≡Schwetschkea brevipes (短枝附干藓) | Paris, |
| 15Systegium macrophyllum Par. & Broth. | = Weissia longifolia (皱叶小石藓) | Paris, |
| 16 Anomodon toccoaeSull. & Lesq. | ≡Herpetineuron toccoae (羊角藓) | Paris, |
| 17Atrichum parvirosula (C. Muell.) Par. | Paris, | |
| 18Barbula fallaxHedw. | ≡Didymodon fallax(北地对齿藓) | Paris, |
| 19 扭口藓 Barbula unguiculata Hedw. | Paris, | |
| 20Bartramia crispata Schimp.ex Besch. | = B. pomiformis (梨蒴珠藓) | Paris, |
| * 21 变形小曲尾藓Dicranella varia (Hedw.) Schimp. | Paris, | |
| 22Hymenostomum exsertum (Broth.) Broth. | ≡Weissia exserta(东亚小石藓) | Paris, |
| * 23Mnium trichomanesMitt. | = Plagiomnium acutum, fide Koponen ( | Paris, |
| * 24Racomitrium canescens (Weis.) Brid. f. brevipila Par. | ≡R. canescens(砂藓) | Paris, |
| 种名 Species | |
|---|---|
| 1 | 绿片苔 Aneura pinguis (L.) Dum |
| 2 | 真藓 Bryum argenteum Hedw. |
| 3 | 黄色真藓 B. pallescens Schleich ex Schwaegr. |
| 4 | 绿叶绢藓 Entodon viridulus Card. |
| 5 | 密叶美喙藓 Eurhynchium savatieriSchimp. ex Besch. |
| 6 | 东亚碎米藓 Fabronia matsumurae Besch. |
| 7 | 小凤尾藓 Fissidens bryoides Hedw. |
| 8 | 葫芦藓 Funaria hygrometrica Hedw. |
| 9 | 狭叶小羽藓 Haplocladium angustifolium (Hampe et C. Muell.) Broth. |
| 10 | 细叶小羽藓 H. microphyllum (Hedw.) Broth. |
| 11 | 东亚毛灰藓 Homomallium connexum (Card.) Broth. |
| 12 | 湿地藓 Hyophila javanica(Nees & Blume) Brid. |
| 13 | 鼠尾藓 Myuroclada maximowiczii (Borszcz.) Steere & Schof. |
| 14 | 立碗藓 Physcomitrium sphaericum (Ludw.) Fuernr. |
| 15 | 尖叶匍灯藓 Plagiomnium acutum (Lindb.) Kop. |
| 16 | 泛生丝瓜藓 Pohlia cruda (Hedw.) Lindb. |
| 17 | 石地钱 Reboulia hemisphaerica (L.) Raddi |
| 18 | 陕西鳞叶藓 Taxiphyllum giraldii (C. Muell.) Fleisch. |
| 19 | 皱叶毛口藓 Trichostomum crispulum Bruch. in F. A. Muell. |
| 20 | 卷叶毛口藓 T. hattorianum Tan & Iwats. |
| 21 | 平叶毛口藓 T. planifolium (Dix.) Zand. |
表2 2007年上海徐家汇地区苔藓植物名录
Table 2 A list of bryophytes in Xujiahui area, Shanghai (2007)
| 种名 Species | |
|---|---|
| 1 | 绿片苔 Aneura pinguis (L.) Dum |
| 2 | 真藓 Bryum argenteum Hedw. |
| 3 | 黄色真藓 B. pallescens Schleich ex Schwaegr. |
| 4 | 绿叶绢藓 Entodon viridulus Card. |
| 5 | 密叶美喙藓 Eurhynchium savatieriSchimp. ex Besch. |
| 6 | 东亚碎米藓 Fabronia matsumurae Besch. |
| 7 | 小凤尾藓 Fissidens bryoides Hedw. |
| 8 | 葫芦藓 Funaria hygrometrica Hedw. |
| 9 | 狭叶小羽藓 Haplocladium angustifolium (Hampe et C. Muell.) Broth. |
| 10 | 细叶小羽藓 H. microphyllum (Hedw.) Broth. |
| 11 | 东亚毛灰藓 Homomallium connexum (Card.) Broth. |
| 12 | 湿地藓 Hyophila javanica(Nees & Blume) Brid. |
| 13 | 鼠尾藓 Myuroclada maximowiczii (Borszcz.) Steere & Schof. |
| 14 | 立碗藓 Physcomitrium sphaericum (Ludw.) Fuernr. |
| 15 | 尖叶匍灯藓 Plagiomnium acutum (Lindb.) Kop. |
| 16 | 泛生丝瓜藓 Pohlia cruda (Hedw.) Lindb. |
| 17 | 石地钱 Reboulia hemisphaerica (L.) Raddi |
| 18 | 陕西鳞叶藓 Taxiphyllum giraldii (C. Muell.) Fleisch. |
| 19 | 皱叶毛口藓 Trichostomum crispulum Bruch. in F. A. Muell. |
| 20 | 卷叶毛口藓 T. hattorianum Tan & Iwats. |
| 21 | 平叶毛口藓 T. planifolium (Dix.) Zand. |
| [1] | Chen Y(陈怡), Cao T(曹同), Song GY(宋国元), Yu J(于晶) (2005) Niche of the mosses on floor in Shanghai City. Chinese Journal of Applied Ecology (应用生态学报), 16,39-43. (in Chinese with English abstract) |
| [2] | Fenton NJ, Frego KA, Sims MR (2003) Changes in forest floor bryophyte (moss and liverwort) communities 4 years after forest harvest. Canadian Journal of Botany, 81,714-731. |
| [3] | Guo SL, Mo YY, Cao T (2007) Orthotrichum courtoisii (Bryophyte), a new synonym of O. consobrinum. Acta Phytotaxonomica Sinica (植物分类学报), 45,405-409. |
| [4] | Higuchi M (1985) A taxonomic revision of the genus Gollania Broth . (Musci). Journal of the Hattori Botanical Laboratory, 59,1-77. |
| [5] | Hofmann H (1998) A monograph of the genus Homalothecium (Brachytheciaceae, Musci) . Lindbergia, 23,119-159. |
| [6] | Hu RL (1983) A revision of the Chinese species of Entodon (Musci, Entodontaceae) . The Bryologist, 86,193-233. |
| [7] | Jägerbrand AK, Lindblad KEM, Björk RG, Alatalo JM, Molau U (2006) Bryophyte and lichen diversity under simulated environmental change compared with observed variation in unmanipulated alpine tundra. Biodiversity and Conservation, 15,4453-4475. |
| [8] | Karttunen K (1987) Fissidens dubius, the correct name for F. cristatus (Bryophyta). Annales Botanici Fennici, 24,81-84. |
| [9] | Koponen T (1981) A synopsis of Mniaceae (Bryophyta). VI. Southeast Asian taxa. Acta Botanica Fennica, 117,1-34. |
| [10] | Li DK(李登科), Gao CH(高彩华) (1981) A preliminary survey of the bryoflora of Shanghai. Investigatio et Studium (考察与研究), 1,135-148. (in Chinese with English abstract) |
| [11] | Paris EG (1906a) Musci de l'Asiae orientale et de l'Indo-Chine. 3. Revue Bryologique, 33,25-27. |
| [12] | Paris EG (1906b) Muscinèes de l’Asie orientable. 4. Revue Bryologique, 33,54-55. |
| [13] | Paris EG (1907) Muscinèes de l'Asie orientale. 5. Revue Bryologique, 34,29-33. |
| [14] | Paris EG (1908a) Muscinèes de l'Asie orientale. 7. Revue Bryologique, 35,40-55. |
| [15] | Paris EG (1908b) Muscinèes de l'Asie orientale. 8. Revue Bryologique, 35,125-129. |
| [16] | Paris EG (1909) Muscinèes de l'Asie Orientale. 9. Revue Bryologique, 36,8-13. |
| [17] | Paris EG (1910) Muscinèes de l'Asie Orientale. 11. Revue Bryologique, 37,1-4. |
| [18] | Salmon ES (1900) On some mosses from China and Japan. The Journal of the Linnean Society, Botany, 34,449-474. |
| [19] | Wu ZY(吴征镒) (1991) The areal-types of Chinese genera of seed plants. Acta Botanica Yunnanica (云南植物研究), 14 (Suppl. 4),1-139. (in Chinese with English abstract) |
| [20] | Xu SC(徐晟翀), Cao T(曹同), Yu J(于晶), Chen Y(陈怡), Song GY(宋国元) (2006) Niche of epiphytic bryophytes on trees in Shanghai City. Chinese Journal of Ecology (生态学杂志), 25,1338-1343. (in Chinese with English abstract) |
| [21] | Zander RH (1993) Genera of Pottiaceae: mosses of harsh environments. Bulletin of the Buffalo Society of Natural Sciences, 32,1-378. |
| [1] | 王倩倩, 陈孝国, 朱锐丰, 张明春, 王新, 李世林, 仁增江措, 彭武, 杨彪. 藏东南黑麝及其同域有蹄类物种的生态适应性差异[J]. 生物多样性, 2026, 34(5): 25433-. |
| [2] | 周丽洁, 郝珉辉, 何怀江, 程艳霞, 张春雨, 赵秀海. 小兴安岭森林β多样性格局、组分及其影响因素[J]. 生物多样性, 2026, 34(4): 25443-. |
| [3] | 王露红, 李波, 杨攀艳, 黄嘉琴, 谢予婷, 杜鑫, 文毅, 王彬. 四川省繁殖鸟类群落的多维度多样性及其影响因子[J]. 生物多样性, 2026, 34(4): 25464-. |
| [4] | 陈小勇. 珍稀濒危植物有效迁地保护: 概念、标准和建议[J]. 生物多样性, 2026, 34(4): 25448-. |
| [5] | 张同, 梁力文, 王长剑, 舒服, 王璐, 郭泽光, 卓玛曲珍, 钱芊, 蒋安莉, 敖俊杰, 彭兴文, 伍小刚, 向左甫, 郭克疾, 廖梓延. 基于红外相机的西藏芒康滇金丝猴国家级自然保护区鸟兽多样性及代表性物种的季节性空间利用特征[J]. 生物多样性, 2026, 34(4): 25435-. |
| [6] | 安明态, 吴旭, 余江洪, 胡国雄, 王琨, 刘锋, 吴天柔, 徐钦, 张豪, 徐建, 杨焱冰, 曹威, 严令斌, 李鹤, 李志, 余德会, 黄郎, 陈志萍, 李晓芳, 邹华凯, 龙敏, 顾伟豪, 马宇航, 邱剪. 贵州省高等植物物种多样性编目及分布数据集[J]. 生物多样性, 2026, 34(4): 25427-. |
| [7] | 孔孜亦, 王德港, 王建涛, 裴志永, 孙晶, 张长春, 张军国. 基于SCD-HRNet模型的野生动物姿态估计及其在生物多样性监测中的应用: 以内蒙古赛罕乌拉地区为例[J]. 生物多样性, 2026, 34(4): 25287-. |
| [8] | 鲁夕霞, 周冯祥, 雍李明, 曾千慧, 赵丽媛, 张语克, 王先艳. 1990-2020年围填海对我国中华白海豚栖息地的影响[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25249-. |
| [9] | 尚晓彤, 黄程, 杨立, 牟希东, 李添明, 刘阳. 全球尺度水产养殖系统减少鸟类致损措施成效评估[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25453-. |
| [10] | 倪庆永, 番玉买, 张琦, 解萌. 中国懒猴科灵长类研究与保护进展[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25451-. |
| [11] | 范朋飞. 中国长臂猿的研究进展与保护[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25456-. |
| [12] | 范鹏来, 姚维, 黄乘明, 周岐海. 中国叶猴的研究简史和保护进展[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25446-. |
| [13] | 郭松涛, 陈国梁, 李保国. 中国灵长类学研究进展[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25462-. |
| [14] | 向左甫. 中国金丝猴生态、保护与社会行为研究简史及进展[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25442-. |
| [15] | 侯姝彧, 刘盈盈, 杨锐. 《昆蒙框架》背景下国际OECMs体系构建实践进展及中国化思路[J]. 生物多样性, 2026, 34(3): 25264-. |
| 阅读次数 | ||||||
|
全文 |
|
|||||
|
摘要 |
|
|||||
备案号:京ICP备16067583号-7
Copyright © 2026 版权所有 《生物多样性》编辑部
地址: 北京香山南辛村20号, 邮编:100093
电话: 010-62836137, 62836665 E-mail: biodiversity@ibcas.ac.cn